Την Κυριακή 18 Σεπτεμβρίου 2011 πραγματοποιήθηκε στον Ι.Ν. Αγίου Νικολάου δοξολογία και κατάθεση στεφάνων για την ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικρασίας από την Περιφέρεια Ν. Αιγαίου.
Απόσπασμα από τον πανηγυρικό λόγο του ομιλητή και μέλους του συλλόγου μας κ. Χρήστου Τσαούσογλου:
Η κατάσταση που επικρατούσε στη μοναδική οδό διαφυγής από τη Σμύρνη, στο λιμάνι της, σαν σήμερα πριν από 89 χρόνια σίγουρα δε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί “συνωστισμός”... Ήταν μια εθνική τραγωδία που δεν έφτασε ποτέ σε κάθαρση...
Σήμερα θέλω να σταθώ όχι την ιστορία όπως καταγράφτηκε από ιστορικούς και φιλολόγους, αλλά στις μνήμες των προγόνων μου. Στις αληθινές μαρτυρίες αυτών που έζησαν το διωγμό, πέρασαν μέσα από τη φωτιά και τον όλεθρο και διασώθηκαν.
Ήρθαν στην Ελλάδα, κουβαλώντας μέσα τους την πατρίδα τους και ξεκίνησαν από το μηδέν τη ζωή τους, με μοναδικό τους εφόδιο την επιτακτική τους ανάγκη να επιβιώσουν και να αναθρέψουν τα παιδιά τους. Από τη Σμύρνη, τη χαμένη πατρίδα τους, δεν κατάφεραν να διασώσουν τίποτα πέρα από τις αναμνήσεις τους.
Το πιο πολύτιμο αντικείμενο που μου κληροδότησε ο πατέρας μου, Ευριπίδης, είναι ένα ημερολόγιο, όπου κατέγραψε την δική του Οδύσσεια από την καιόμενη Σμύρνη μέχρι το ασφαλές λιμάνι της Ερμούπολης. Η λογοτεχνι-κή του αξία είναι ασήμαντη, η συναισθηματική του αξία όμως είναι ανεκτίμητη.
Σήμερα, μέρα μνήμης για τους απανταχού Μικρασιάτες, κάνω ένα μνημόσυνο στη μνήμη των γονιών μου, των συγγενών μου και γενικά των προσφύγων από την Αιολική γη και σας διαβάζω ένα απόσπασμα από το ημερολόγιο του πατέρα μου, το οποίο έγραψε σε ηλικία 17 ετών.
“Σάββατο 27 Αυγούστου 1922.
Ανέτειλε ζοφερά, μαύρη και νεφώδης ημέρα βασανιστηρίων για τους κατοίκους της Σμύρνης, προπαντός για τους Χριστιανούς και τους Αρμενίους.
Οι Οθωμανοί κάτοικοι της Σμύρνης, ενωθέντες με τους περιβόητους τσέτες του Κεμάλ, έκαναν ζώνες εις τας οδούς και εισέβαλλον στας οικίας και ελάμβαναν κοσμήματα, χρήματα και γενικά ό,τι πολύτιμον εύρισκον.
Μετά την πρώτην μεσημβρινήν, φεύγοντας από το μαγαζί μας, διευθύνθην εις την οικίαν της αδελφής μου, ευρισκομένη κοντά στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου και όταν θέλησα να την αποχαιρετίσω και να κατευθυνθώ εις την οικία μας, ευρισκομένη πλησίον της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου, η έξοδός μου ήτο αδύνατος. Όπως με πληροφόρησαν ο δρόμος ο οποίος έμελλε να περάσω, δηλαδή η Αρμένικη συνοικία, ήτο κατάμεστη από Τούρκους πολίτες που καταγίνονταν εις ατιμώσεις, λεηλασίας, κλοπάς και λοιπάς εγκληματικάς ενεργείας. Κι έτσι παρέμεινον εις την αδελφήν μου.
Τρίτη 30 Αυγούστου 1922.
Προσπάθησα να πάω εις την οικίαν μας. Κι όταν έφτασα στην αγορά των Μεγάλων Ταβερνών ήτο το απροχώρητο αν και η οικία μας ευρίσκετο εκεί πλησίον. Επί της οδού εκείτοντο εκατοντάδες πτώματα. Οι Τουρκοπολίτες έπιπτον ως λέοντες κατά των δυστυχισμένων με λόγχες, ξύλα και λουριά, τους εκτύπουν εις τας κεφαλάς και λοιπά μέρη του σώματος. Των πλείστων τα κρανία ήσαν σπασμένα και έρεε άφθονο αίμα. Η πένα μου τρέμει συλλογιζόμενος τα δεινά και τα βασανιστήρια που υπέστημεν οι χριστιανοί εκείνη την ημέρα.
Τετάρτη 31 Αυγούστου 1922.
Την τρίτην μετά μεσημβρίαν εξερράγη πυρκαϊά εις την Αρμένικη συνοικίαν. Εντός ολίγου χρονικού διαστήματος, η πυρκαϊά έφθασε εις τας εκκλησίας της Ευαγγγελιστρίας του Αγίου Νικολάου και εις τις Μεγάλες Ταβέρνες. Εντός εικοσιτεσσάρων ωρών εκάη η ωραιοτέρα και γραφικοτέρα πόλη της Ανατολής, η αλησμόνητη πόλη της Ιωνίας.
Εκείνη η νύχτα θα μείνει αλησμόνητη καθότι εμείναμε ως τα ζώα, όλο το πλήθος μια μάζα, ο ένας επί του άλλου, άγρυπνοι και νήστεις, προπαντός υποφέροντες εκ της δίψης.
Πέμπτη 8 Σεπτεμβρίου 1922
Επί οκτώ ημέρας περιπλανόμεθα ως όρνεα επί των πτωμάτων. Η θέσις μας απελπιστική: αγρυπνία, δίψα, πείνα, δυσωδία, αναθυμιάσεις των πτωμάτων και τα λοιπά μας είχαν κάνει όντα παράμορφα.”
Και ολοκληρώνει το ημερολόγιό του:
“Αν και είναι εν ολίγοις γεγραμμένα τα γεγονότα εξηγεί πολλά των βασάνων, κακουχιών, περιπετειών, θλίψεων και οδύνης”.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Γάλλου συγγραφέα Εντουάρ Ντριό, που αναγράφεται και στο πρόγραμμα εκδηλώσεων που εξέδωσε η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου για τη σημερινή μέρα: “Χιλιάδες από δυστυχείς υπάρξεις σωρευμένες κατά μήκος της προκυμαίας ρίχτηκαν στη θάλασσα. Στο λιμάνι εκατοντάδες πτωμάτων είχαν γεμίσει τη θάλασσα ώστε να μπορεί κανείς να βαδίζει πάνω σ' αυτά...”.
Ο Αμερικανός πρόξενος Τζωρτζ Χόρτον συμπληρώνει: “Έχοντας πίσω τους τα φλεγόμενα σπίτια τους, οι άνθρωποι αυτοί μένουν επί ώρες στην προκυμαία της Σμύρνης, γυναίκες, άνδρες, παιδιά, κραυγάζοντας και εκλιπαρώντας να φύγουν...”.
Ο Αρχιεπίσκοπος Σμύρνης Χρυσόστομος -για τον οποίο ο πατέρας μου μού εδιηγείτο ότι ως παπαδάκι του κρατούσε την πατερίτσα στην εκκλησία- παρά τις παροτρύνσεις πολιτικών και στρατιωτικών παραγόντων να φύγει, παρέμεινε κοντά στο ποίμνιό του. Το τέλος του, όπως και χιλιάδων άλλων Μικρασιατών, ήταν δραματικό. Συνελήφθη, σύρθηκε στους δρόμους, υπέστη ύβρεις, εξευτελισμούς και βασανιστήρια και τελικά βρήκε μαρτυρικό θάνατο στις 28 Αυγούστου 1922.
Σήμερα είναι μια μέρα μνήμης για τους απογόνους των Μικρασιατών αλλά και για κάθε Έλληνα. Όπως έχει διδάξει ο Πλάτωνας, “η λησμονιά είναι διαφυγή της γνώσης”.
Σύμφωνα με το νομπελίστα μας, Σμυρνιό, Γιώργο Σεφέρη “Σβήνοντας ένα κομμάτι από το παρελθόν είναι σαν να σβήνεις κι ένα αντίστοιχο κομμάτι από το μέλλον”.
